Yapay zeka (YZ) botlarının web sitelerinden izinsiz veri kazıması sorunu, teknoloji gündeminin en tartışmalı konularından biri olarak yeniden alevlendi. Bu eski tartışma, özellikle Perplexity adlı YZ şirketinin Cloudflare tarafından yapılan suçlamalarla gündeme gelmesiyle daha da hararetli bir hal aldı. İçerik üreticileri ve yayıncılar, emeklerinin rızaları olmadan adeta “çalındığını” düşünerek tepkilerini dile getiriyor.
İnternet altyapı hizmeti sağlayıcısı Cloudflare’in hazırladığı bir rapora göre Perplexity, engellenmek istendiğinde kimlik değiştirerek ve farklı IP adresleri kullanarak web sitelerini gizlice taramakla suçlanıyor. Cloudflare, bu “gizli tarama” taktiğinin binlerce farklı alanda milyonlarca kez tekrarlandığını gözlemlediklerini belirtiyor. Kendi botlarını “PerplexityBot” olarak tanıtan yazılım, engelleme ile karşılaştığında anında kimliğini değiştirerek kendisini Mac’te kullanılan sıradan bir Chrome tarayıcısı gibi gösteriyor. Bu durum, Perplexity’nin bilinçli bir şekilde kuralları çiğnediğini ortaya koyuyor.
Perplexity cephesinden gelen yanıtlarda ise suçlamalar bir “halkla ilişkiler gösterisi” olarak nitelendiriliyor ve bir yanlış anlaşılma olduğu iddia ediliyor. Ancak bu, şirketin benzer iddialarla ilk kez karşı karşıya gelişi değil. Daha önce de robots.txt dosyalarını göz ardı etmekle ve hatta ücretli içeriklerin yer aldığı paywall’ları aşmakla suçlanmışlardı. Perplexity CEO’su Aravind Srinivas, daha önceki suçlamaları üçüncü taraf tarayıcılara bağlamıştı. Ancak yeni bulgular, bu taktiklerin daha organize ve kasıtlı olduğuna işaret ediyor. Yayıncılar bu durumu doğrudan bir hırsızlık olarak görürken, Perplexity kendisini yalnızca bilgiyi bir araya getiren bir “cevap motoru” olarak tanımlıyor. Ancak asıl soru şu: Orijinal içerik olmadan bu YZ araçları neyin üzerine inşa edilecek?
Perplexity, bu eleştirilerin hedefindeki tek şirket değil. OpenAI gibi büyük teknoloji devleri de benzer şikayetlerle yüzleşiyor. GPTBot’un robots.txt kurallarını hiçe saydığı iddiaları telif hakları ve yasal süreçler konusunda endişeleri artırıyor. Yayıncılar, fikri mülkiyetlerinin YZ modellerini eğitmek için izinsiz kullanılmaması gerektiğini savunarak davalar açmaya başlıyor. Bu, hızlı ilerleyen YZ dünyasının büyük veri ihtiyacı ile içerik üreticilerinin hakları arasındaki gerilimi daha da tırmandırıyor. robots.txt, onlarca yıldır arama motorlarına yol gösteren nazik bir anlaşma olarak kabul görüyordu. Ancak YZ tarayıcıları bu centilmenlik anlaşmasını göz ardı ediyor, bu da yayıncıları zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor: Ya trafiğin devamı için içeriği ücretsiz sunacaklar ya da tamamen erişimi kısıtlayarak görünürlüklerini feda edecekler.
Bu duruma karşı yeni çözümler de geliştiriliyor. İnternet Mühendisliği Görev Gücü (IETF) llms.txt gibi, YZ botları için özel olarak tasarlanmış yeni bir standart üzerinde çalışıyor. Cloudflare ise “YZ labirenti” adını verdiği, YZ tarafından oluşturulmuş sahte içeriklerle dolu web sayfaları oluşturarak kötü niyetli botları tuzağa düşürmeyi amaçlayan yaratıcı bir yöntem geliştiriyor. Bu botlar sahte verilerle eğitildiklerinde modellerinde “model çöküşü” yaşanabiliyor. Ancak halihazırda var olan kuralları göz ardı eden şirketler karşısında yeni bir standardın ne kadar etkili olacağı belirsizliğini koruyor.
